Gevolgen van de erfrechthervorming voor de schenking van uw familiebedrijf

In de zomer van 2017 werd een grondige hervorming van het Belgische erfrecht door het parlement goedgekeurd (Wet van 31 juli 2017, Belgisch Staatsblad 1 september 2017). De nieuwe erfrechtregels treden op 1 september 2018 in werking, en hebben mogelijk ook gevolgen voor uw bestaande successieplanning. Zeker indien u de aandelen van uw familiebedrijf tegen het fiscale gunsttarief van 0% aan uw kinderen geschonken heeft, kunnen de nieuwe regels daar een vervelende impact op hebben. Wat is precies het probleem en wat moet u doen om dat te vermijden?

Modernisering van het erfrecht

De wet van 31 juli 2017, die op 1 september 2018 in werking treedt, wijzigt grondig de spelregels die relevant zijn voor uw successieplanning. Daardoor zal u een veel grotere vrijheid genieten om de verdeling van uw nalatenschap te regelen zoals u dat wenst.

Eén van de nieuwigheden is dat bij de bepaling van de omvang van uw nalatenschap (de samenstelling van de fictieve massa) voortaan rekening gehouden zal worden met de waarde van de geschonken goederen op het moment van de schenking, en niet meer op het moment van het overlijden. Wel zal die waarde geïndexeerd worden tot de datum van het overlijden in functie van de index van de consumptieprijzen. Er bestaat een uitzondering op die regel voor o.a. schenkingen met voorbehoud van vruchtgebruik, waarbij toch nog de waarde op de datum van het overlijden in aanmerking genomen wordt (of de waarde op de datum van de afstand van het vruchtgebruik, vanaf dan geïndexeerd tot aan het overlijden).

Overgangsbepaling voor ‘oude’ schenkingen

Overlijdt u na 30 augustus 2018, dan zijn de nieuwe regels op uw nalatenschap van toepassing, ook al heeft u voordien een successieplanning gemaakt (die dus gebaseerd is op de ‘oude’ regels). Op schenkingen die vóór de inwerkingtreding van de wet gedaan werden, zijn de nieuwe regels met betrekking tot de wijze van inbreng en inkorting en de waarderingsregels immers van toepassing. Wilt u dat niet, dan kunt u gebruik maken van de ‘overgangsregeling’ om uw bestaande successieplanning te handhaven. U moet dan vóór 1 september 2018 voor de notaris een verklaring afleggen waarin u aangeeft dat u wenst dat de ‘oude’ regels van toepassing blijven op ALLE schenkingen die u vóór de inwerkingtreding van de wet gedaan heeft.

Aangezien de nieuwe regels in principe op uw bestaande successieplanning van toepassing zijn, is het met andere woorden ten zeerste aangewezen om uw successieplanning vóór 1 september 2018 te (laten) evalueren om na te gaan of de gevolgen die u bij de opmaak ervan in gedachten had, onder de nieuwe regels nog altijd dezelfde zullen zijn. Zeker indien u uw familiebedrijf aan bv. uw kinderen geschonken heeft met toepassing van het fiscale gunsttarief (0% in de drie gewesten), raadpleegt u het best even uw adviseur of uw Private Banker.

U heeft uw familiebedrijf geschonken

Onder de oude regels is het zo dat een schenking die u tijdens uw leven gedaan heeft, bij uw overlijden voor de samenstelling van de fictieve massa gewaardeerd wordt op de dag van uw overlijden, en niet op de dag van de schenking. Er bestaat echter een uitzondering indien u uw familiebedrijf (eenmanszaak of vennootschap) aan bv. uw kinderen geschonken heeft. In dat geval worden bv. de aandelen die u geschonken heeft, toch gewaardeerd op de dag van de schenking.

Stel dat u uw aandelen, die 2.000.000 euro waard zijn, schenkt aan uw twee zonen die u zullen opvolgen in het bedrijf. Om al uw kinderen gelijk te behandelen schenkt u aan uw dochter, die niet in het bedrijf actief is, 1.000.000 euro cash. Uw zonen werken hard, en 10 jaar later bij uw overlijden zijn de aandelen dankzij hun inspanningen 5.000.000 euro waard. Volgens de gewone (oude) erfrechtregels zouden uw zonen bij uw overlijden geacht worden elk 2.500.000 euro aandelen gekregen te hebben, en uw dochter slechts 1.000.000 euro cash. Aangezien elke erfgenaam in principe evenveel moet krijgen (elk 2.000.000 euro), heeft uw dochter recht op 1.000.000 euro extra, met dank aan de noeste arbeid van haar broers. Om dat te vermijden werd de regel ingevoerd dat de aandelen van een familiebedrijf op de dag van de schenking gewaardeerd moeten worden, zodat in ons voorbeeld uw dochter niet kan profiteren van de inspanningen van haar broers.

Wat is het probleem?

De regels voor de schenking van een familiebedrijf worden in het nieuwe erfrecht geschrapt en vervangen door de ‘gewone’ regels, die op het eerste gezicht hetzelfde zeggen, namelijk dat elke schenking gewaardeerd moet worden op de dag van de schenking (met een indexering tot op de dag van het overlijden). Tot zover geen probleem dus.

Er is echter wél een probleem indien u – zoals in de praktijk heel vaak gebeurt – de aandelen van uw vennootschap met voorbehoud van vruchtgebruik schenkt. In dat geval wordt de schenking volgens de nieuwe regels immers niet gewaardeerd op de dag van de schenking, maar wel op de dag van uw overlijden (of op een andere dag waarop het vruchtgebruik eindigt). In dat geval komt u dus weer in het ‘oude’ scenario van in ons voorbeeld (zie hoger) terecht, waarbij uw dochter profiteert van de inspanningen van uw zoons.

Hoe lost u dat probleem op?

Dat probleem kan eventueel opgelost worden door vóór 1 september 2018 voor de notaris een verklaring af te leggen dat u de toepassing van de ‘oude’ regels op uw schenking wilt handhaven (zie hoger). Let wel, in dat geval zullen de oude regels van toepassing blijven op AL uw reeds gedane schenkingen (wat misschien ook niet uw bedoeling is). Een alternatieve oplossing bestaat erin dat u samen met uw drie kinderen een punctuele erfovereenkomst afsluit, waarin de waarde van de geschonken aandelen op de dag van de schenking ‘vastgeklikt’ wordt. Wel moeten al uw kinderen daarmee akkoord gaan, dus ook uw dochter die er voordeel bij heeft dat die waarde niet vastgeklikt wordt… Indien de verstandhouding tussen u en uw kinderen en tussen uw kinderen onderling goed is, zal dat evenwel weinig problemen opleveren.